Ý nghĩa các quẻ dịch – p1

Địa lý toàn thư

Bản Kinh Dịch nguyên thủy. Có thể cho là một quyển sách đặc biệt, di tích độc nhất của người Việt thường:
Vói tính cách đa năng của nó, có thể cung ứng những nhu cầu khác nhau.
Đại khái cho đó là một bức tranh xã hội Việt thường, một quyển triết lý dậy đạo xử thế và cũng là quyển sách bói toán để biết cát hung.
Vì 64 quẻ của nó có thể tượng trưng mọi trường hợp nhân sự.
Đặc sắc của nó có lẽ là sự gợi ý nơi người đọc hơn là nói rõ ra một ý tưởng gì.
Dưới đây là đại cương vế tính cách và tinh thần 64
quẻ.
■ Phương diện cá nhân
Một quẻ kép do hai quẻ đơn ghép lại, một quẻ trên và một quẻ dưói, gồm tất cả sáu hào, bắt đầu từ dưói đếm lên, hào sơ tức hào 1 và hào trên tức hào 6 (3 hào thuộc về quẻ dưới và 3 hào thuộc về quẻ trên).
Một quẻ đơn tượng trưng cho một sự kiện hay một cá nhân nào đó. Nhưng một cá nhân sinh hoạt phải sông trong xã hội nghĩa là phải có hên hệ đến những người khác. Mà người khác đó hoặc có địa vị trên mình, hoặc có địa vị dưới mình. Hễ trên thì được tượng trưng bằng quẻ trên, hễ dưói thì được tượng trưng bằng quẻ dưới.
■ Phương diện xã hội
Đại khái một xã hội nào cũng chia ra hai giai cấp: giai cấp lãnh đạo quốc gia và giai cấp đại chúng. Trạng thái này càng rõ hơn nữa trong một xã hội đời thượng cổ, như xã hội nước Việt thường chẳng hạn. Giai cấp trên là hàng quý tộc cần quyền, còn lại là đại đa số quần chúng nhân dân.
Tiêu biểu cho hạng quí tộc là nhà vua. Đại diện cho quần chúng, thường cũng đại diện cho chính quyền ở hạ tầng cơ sỏ, tức là làng xã.
Trong quẻ tượng trưng cho nhà vua là hào giữa quẻ trên (hào 5) và tượng trưng cho đại diện nhân dân là hào giữa quẻ dưới (hào 2). Thế là hào 5 và hào 2 trực tiếp hên hệ nhau; nếu là sự hên hệ đó tốt đẹp thì gọi là có ứng.
Vậy trong 3 hào của một quẻ, hào giữa lả hào quan trọng nhất đứng về phương diện xã hội. Nhân đây ta nên để ý tới tinh thần trung dung tiềm tàng trong bản Kinh Dịch.
Tóm lại, trong 3 hào trên thì hào 5 chỉ nhà vua, hào 4 chỉ hàng các quan, hào 6 chỉ hàng cố vấn bà con thân thích với nhà vua.
Về 3 hào dưói thì hào giữa đại diện cho chánh quyến ở các cấp dân chúng, tức như hạng người thừa hành lệnh trên ở thôn ấp. Nhưng họ cũng đại diện cho nhân dân vì được dân bầu lên. Hào 3 chỉ những kỳ hào, kỳ lão có uy tín hơn uy quyền.
Hào sơ ỏ dưới hết chỉ đại sô” nhân dân.
■ Phương diện gia đình
Một quẻ kép với sáu hào có thể ví với một đại gia đình. Hào trên hết (hào 6) tượng trưng ông bà gần đất xa trời.
Hào 5 tượng trưng người cha chủ gia đình. Ngưòi cha có thể có dương tính, hay âm tính (hào 5 có thể dương hay âm).
Hào 4 chỉ người mẹ, cô” vấn cho người cha (hào 4 có thể dương hay âm).
Ba hào dưói chỉ con dâu, chẳng hạn như hào 2 có thể chỉ nàng dâu. về gia đình trật tự là điều rất quan trọng, đâu phải vào đấy, mỗi người phải làm hết bổn phận, vai trò của mình.
Trong việc điếu khiển gia đình, ngăn đoán cái mầm mất trật tự cần hơn là sửa trị.
Trong một quốc gia, luật pháp là điều kiện của trật tự, còn trong gia đình lễ nhượng là căn bản của trật tự.
■ Ý nghĩa tam tài
Mỗi quẻ đơn gồm có 3 gạch, tượng trưng cho thiên, địa, nhân, gọi chung là tam tài. Hào trên hết chỉ tròi, hào dưới hết chỉ đất, hào giữa chỉ người.
Ngưòi nối liền với tròi đất. Trời là dương, đất là âm, người dung hòa âm dương.
Thiên thời, địa lợi, nhơn hòa.
Tròi chủ trì thời gian, đất biểu thị không gian, người hành động trong thời gian nào đó, tại một nơi, một địa điểm nào đó.
Tròi cũng là thời tiết, đất cũng là hoàn cảnh vật chất hay nhân sự, bạn bè thân thích,.v.v…
Đứng về phương diện cá nhân thì ở một thời nào đó, hoàn cảnh được thuận lợi, nhưng con người phải biết nắm thòi cơ, biết hành động để mà hòa hợp cái thiên thời với cái địa lợi.
Có thể biết mà không có khả năng hành động thì cũng không được. Ba yếu tô” của tam tài phải có đủ mới đưa đến kết quả. Có người mà không đủ thiên thời, địa lợi cũng không đi đến đâu.
Về phương diện xã hội, thì nhân hòa chỉ sự hòa hợp, đoàn kết giữa người với người, rồi khối người đó mới làm gạch nối đến giữa thiên thời và địa lợi.
Đối vói một cá nhân, hành động thì địa lợi chẳng những là hoàn cảnh vật chất thuận lợi mà còn phải nghĩ tới hoàn cảnh nhân sự nữa, nghĩa là toàn thể những người chung quanh mình, tức như cái môi trường của mình.
Vậy trong quẻ sáu thì hào 6 với hào 3 đi chung với nhau vì là chỉ trời, hào 5 với hào 2 chỉ ngưòi và hào 4 vối hào sơ (dưới hết) chỉ đất. Đây là nguyên tắc, chớ thật ra mỗi hào đều có thể chỉ người.