Cửa ngõ ( cổng )

Địa lý toàn thư

1. Vị trí đặt cửa ngõ
Khi chủ nhà cần giao tiếp thương mại, nên làm mặt đứng nhà sát với đường phô” và mỏ hết cỡ lộ công trình với đường phô”. Nếu công trình chỉ để ở mà miếng đất rộng, thì làm cửa ngõ vào nhà, mà nhà thưòng lui sau hàng rào khoảng cách tùy sự cân nhắc tính toán nhiều nhân tô”.
Giả sử như hưóng gió cho phép quay mặt chính của cửa ra ngõ, đường giao thông công cộng không bô’ trí sát hè phô’ thì cửa ngõ có thể bô’ trí ngay lối vào chính của nhà; có thể bô’ trí lệch một bên hoặc lệch một phần.
Thông thường khi tính đến việc bô’ trí để xe hơi là một nhà phía sau nhà chính cửa ngõ bô’ trí lệch về đường vào ngõ cho xe vào. Nếu mặt giáp phô’ của miếng đất khá dài thì có thể bô’ trí hai cửa ngõ, một cửa ngõ chính nghi lễ một cửa ngõ cho xe vào. Thói quen của người Việt Nam không thích ai nhìn thông thông vào cửa nhà mình nên chỉ mói có công sở hay làm cửa chính thẳng với cửa ngõ giao thông đối ngoại, còn thường làm lệch che tầm mắt nhìn xuyên suốt nhà. Một quan niệm gần như phong tục là nhà chỉ nên có cửa ngõ. Nếu nhà có nhiều cửa ngõ thì tiền tài thu vào cửa ngõ trước sẽ đi ra cửa ngõ sau mà người chủ không kiểm soát được. Muô’n giải quyết phòng khách không đồng thời làm phòng gác cửa ngõ, phải làm diện tích đệm để các đầu mối giao thông cùng tỏa ra ngoài theo một, cửa ngõ chung nhưng khi vào lại từ diện tích phụ này tỏa về các phòng có chức năng phục vụ gia đình khác nhau.
2. Quan niệm về cửa ngõ theo thuật phong thủy
Làm cửa ngõ là một nghệ thuật. Theo nguyên lý “tụ khí”1 của thuật Phong thủy, cửa ngõ là phải đón được khí lại có thể tụ khí lại không để khí bị đè chết. Do đó, thuật Phong Thủy thường dùng la bàn từ phương vượng dẫn khí để xác định cửa ngõ lón đều căn cứ vào nguyên tắc tương sinh của ngũ hành, không được khắc chê’ lẫn nhau, các cửa ngõ không được cùng một hưống, nếu không “khí sẽ thoát đi mất. Nghệ thuật làm cửa ngõ thời cổ rất đáng nghiên cứu. Người phương Tây chú trọng kiến trúc đơn chiếc và cửa ngõ. Người phương Đông chú trọng kiến trúc và cảnh quan.
Qua điều tra cho thấy, phần lớn cửa ngõ ỡ nhà ở của dân, đều trổ ra hướng Nam, Đông, Đông Nam, toàn là nhìn ra phía núi đẹp, sông chạy uôh khúc. Sau cửa ngõ thường có bức tường và bình phong (bức cửu long tranh châu ở cô” trung thuộc loại này) để đứng ngoài không nhìn thấy trong nhà. Cửa nhà có đúng hướng có thế tụ khí. Trong nhà quanh co, yên tĩnh, vừa thông đạt lại vừa bị khống chế. Tất cả những điều đó phản ánh quan niệm Phong Thủy. Thuật Phong Thủy cho rằng cửa ngõ nhỏ thì tốt, không khí không lưu thông, bất tiện khi ra vào, cũng thiếu vẻ đẹp. Nếu nhà nhỏ cửa ngõ to cũng không tốt, không an toàn, không thực dụng. Nhất thiết không để tảng đá đối diện với cửa ngõ nhà ở. Vì không thuận  tiện cho việc quét dọn.
3. Quan niệm về cửa ngõ theo Lỗ Ban pháp
Lỗ ban pháp rất chú trọng cửa ngõ. Vì so sánh vói con người cửa ngõ cũng như cái mắt của một ngôi nhà.
1. Vách cửa nhiều kẻ học bị thủng, bất lợi. Tiền của trong nhà đi ra nên tu bổ lại cho kín đáo để tránh được bần hàn.
Theo như lý trên của Lỗ Ban chúng ta có thể thấy rằng ông áp dụng cái lý “Tâm vật đồng thể” của nhà phật. Cửa ngõ hư thủng tức là người bên trong không để tâm chăm sóc không giữ gìn. Tất nhiên kẻ trộm cưóp bên ngoài có cơ hội lọt vào, hoặc con cái trong nhà chỉ lo ăn chơi không nghĩ gì đến nhà cửa, tức nhiên của cải có ra mà không có vào.
2. Vách thủng hư ngói rơi rớt trong nhà không vui. Hay bệnh hoạn nên sửa chữa ngay.
3. Vách cửa bên phải mỏng vách cửa bên trái dày, thay đổi chồng vợ, nhà gặp kiện tụng. Bên phải dày bên trái mỏng, con cái mồ côi hoặc bần khổ nên sửa chữa liền.
Vách cửa lệch lạc, một bên dày một bên mỏng, tức là tâm người không ngay chánh dễ tham lòng đổi dạ, hoặc nảy tâm tà ác, sao khỏi đến tụng đình?
4. Cửa ngõ cao hơn nhà chánh đời sau tuyệt tự, cửa ngõ cao hơn vách người hay có việc rầu buồn.
Cửa ngõ cao hơn nhà chánh tức là người có tâm kiêu ngạo hay khoe khoang bề ngoài mà khinh thường bề trong. Người như thế, ít ai có thể sống chung nổi, sao tránh khỏi tuyệt tự? Xem như vậy đủ thấy cái lý “Vạn pháp duy tâm tạo” là đúng.